Je stem zit niet in een beschrijving. Hij zit in wat je al gezegd hebt.

Het probleem

Je vraagt AI om een nieuwsbrief en zet erbij: "Schrijf informeel, warm, met een beetje humor."

Wat terugkomt is foutloos en netjes van lengte. En het klinkt als ChatGPT.

Aan het programma ligt dat niet. "Warm en informeel" typen veel mensen. Het zegt niet hoe jij klinkt, alleen hoe je denkt dat je klinkt. Het programma had geen idee wie er aan het woord was.

Ik zag het bij een ondernemer die zijn webteksten door ChatGPT had laten herschrijven. Het werd keurig en zakelijk. Alleen herkenden zijn klanten hem er niet meer in.

Een generieke tekst betekent meestal dat er context ontbrak. Een slimmere prompt lost dat niet op.

Waar je stem wél zit

In wat je al gezegd en geschreven hebt. Presentaties, video's, interviews, mails die je zelf tikte, een nieuwsbrief waar je nog even doorheen ging voordat hij de deur uit ging.

Daar staan de woorden die je gebruikt zonder erover na te denken. Je vaste uitdrukkingen, het voorbeeld dat je altijd pakt, hoe je een twijfel wegneemt. En de woorden die je nooit zou gebruiken.

Hoe je van een opname naar bruikbare tekst komt, staat in Van 45 minuten video naar een compleet content-plan. Deze note begint waar die ophoudt: hoe je van dat materiaal één stem maakt die AI kan volgen.

Heb je nog weinig? Dan begint het dun, en dat is prima. Eén opgenomen gesprek of een paar nieuwsbrieven die je zelf schreef, is genoeg om te starten. De rest komt uit je correcties.

Het stemdossier

Voor de klanten met wie ik content maak, leg ik een stemdossier aan. Daarin staat geen omschrijving van de toon, maar wat werkt en wat niet:

• Wie spreekt en voor wie. "Ik" of "wij"? Wie leest het, en wat moet die lezer voelen?
• Vaste en verboden woorden. Uitdrukkingen letterlijk uit het eigen materiaal, plus een korte lijst van wat er nooit in komt. Je of u is zo'n keuze. Eén keer vastleggen en je hoeft er nooit meer over te praten.
• Hoe er verteld wordt. Begint het verhaal bij het product of bij de klant? Wordt er ook gezegd voor wie het níét is?
• Goede voorbeelden. Teksten die echt verstuurd zijn en waarvan de ondernemer zegt: zo klink ik.
• Foute voorbeelden. Afgekeurde teksten, met de reden erbij.

Dat laatste onderdeel stuurt in mijn ervaring het best bij. Een afgekeurde tekst met de reden erbij, bijvoorbeeld dat het consultant-taal is, doet meer dan tien bijvoeglijke naamwoorden over je toon. Een regel moet AI interpreteren. Een voorbeeld laat zien waar de grens ligt.

Het dossier is de enige plek waar de stem staat. Krijgt een collega een eigen AI-instructie of een freelancer een briefing, dan haal je die uit het dossier. Een tweede versie ernaast maak je niet.

Het groeit mee

Een stemdossier is nooit af.

Elke nieuwe opname gaat erbij. Veel overlapt met de vorige keer, maar er zitten kleine nuanceverschillen in, en die wil je juist hebben. De transcripten bewaar ik altijd. Het zijn kleine bestanden en je haalt er steeds weer iets uit.

Elke correctie wordt een les. Keur je een tekst af, dan wordt hij een fout voorbeeld. Vind je hem goed, dan is hij een kandidaat voor de goede voorbeelden. Het doel is dat je dezelfde fout niet twee keer hoeft te verbeteren. Ik zei het eens zo tegen een AI: "Ik wil niet gelijk krijgen voor iets wat niet fout had mogen gaan. Ik wil dat het gewoon niet fout gaat."

Twee dingen die ik onderweg leerde

Niet te veel sleutelen. Stelt de ondernemer iets voor in eigen woorden, dan laat ik dat staan en voeg ik hooguit een bruggetje toe. Hoe meer je oppoetst, hoe meer het weer op iedereen gaat lijken.

Eén lijn, voor iedereen. Een dossier werkt pas als het hele team ermee werkt, de ondernemer zelf ook. Schrijft iemand er even snel een eigen versie naast, dan heb je weer twee stemmen. Dan wijs ik terug naar het dossier.

De toets

Eén vraag bij elke tekst: kan een collega in jouw branche precies dit ook zeggen?

Zo ja, dan staat er nog niets van jou in. Dan is het, zoals ik het laatst over een tekst zei, "een hoop blablabla en taalgebruik waar je moe van wordt als je het leest".

Wat het niet oplost

• AI hoort niet wat jij hoort. Of de klemtoon goed ligt, of een grap landt: dat blijft jouw oor.
• Een ruw transcript bevat fouten. Spraakherkenning verhaspelt namen en getallen. Een citaat luister ik terug voordat het ergens in komt.
• Het begin is werk. De eerste teksten lees je zelf, en bij elke correctie zeg je waarom. Sla je dat over, dan leert het dossier niets.

Wat je nodig hebt

• Materiaal waarin jij aan het woord bent: een opname, video's, interviews, mails of artikelen. Weinig is genoeg om te beginnen.
• Een paar teksten waarvan je zegt: zo klink ik.
• Een paar teksten waarvan je zegt: dit ben ik niet. Met de reden erbij.

Begin bij je volgende opdracht

Zoek één tekst die je zelf schreef en goed vindt, en één AI-tekst die je afkeurde. Zet onder die tweede in één zin waarom. Geef ze allebei mee bij je volgende AI-opdracht, in plaats van "schrijf warm en informeel". Dat is het begin van je stemdossier.

Status

Service: beschikbaar.